Στη Σόφια ο Οικουμενικός Πατριάρχης – H υποδοχή από τον Πατριάρχη Βουλγαρίας και τα μηνύματα ενότητας από τους δύο Προκαθημένους

Στη Σόφια έφτασε το απόγευμα του Σαββάτου 17 Οκτωβρίου 2026, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος, προκειμένου να προεξάρχει των λατρευτικών και εορταστικών εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 1150 ετών από τη γέννηση και 1080 ετών από την κοίμηση του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας του Θαυματουργού, προστάτη του βουλγαρικού λαού. Οι εορτασμοί θα κορυφωθούν την Δευτέρα 19 Οκτωβρίου 2026 στην φερώνυμη ιστορική πανηγυρίζουσα Ιερά Μονή, ένα από τα σημαντικότερα προσκυνήματα της Βουλγαρίας.

Η επίσκεψη του Παναγιωτάτου πραγματοποιείται έπειτα από πρόσκληση της Ιεράς Συνόδου του Πατριαρχείου Βουλγαρίας και περιλαμβάνει συναντήσεις, καθώς και πολιτιστικές εκδηλώσεις με επίκεντρο την πνευματική παράδοση του Αγίου Όρους και τους διαχρονικούς δεσμούς των Ορθοδόξων λαών. Κατά την παραμονή του στην Σόφια, ο Παναγιώτατος θα έχει συνάντηση με τον Πρωθυπουργό της Βουλγαρίας κ. Ρούμεν Ράντεφ, ενώ θα επισκεφθεί εθιμοτυπικώς τις Πρεσβείες της Τουρκίας και της Ελλάδος.

Την Πατριαρχική Συνοδεία αποτελούν οι Σεβασμιώτατοι Μητροπολίτες Νεαπόλεως και Σταυρουπόλεως κ. Βαρνάβας και Σελευκείας κ. Θεόδωρος, ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Χριστουπόλεως κ. Εμμανουήλ, οι Πανοσιολ. Μ. Εκκλησιάρχης κ. Αέτιος, Διευθυντής του Ιδιαιτέρου Πατριαρχικού Γραφείου, Δευτερεύων κ. Βαρνάβας, και Μ. Αρχιμανδρίτης κ. Ιάκωβος, ο κ. Νικόλαος-Γεώργιος Παπαχρήστου, Διευθυντής του Γραφείου Τύπου και Επικοινωνίας του Οικουμενικού Πατριαρχείου, καθώς και οι κύριοι Θεμιστοκλής Καρανικόλας και Ιωάννης Kolçef, Πατριαρχικοί υπάλληλοι.

Η επίσημη υποδοχή στο Συνοδικό Μέγαρο

Μετά την άφιξη του Παναγιωτάτου και της συνοδείας του στο αεροδρόμιο «Βασίλ Λέβσκι» της βουλγαρικής πρωτεύουσας, πραγματοποιήθηκε επίσημη υποδοχή στο Συνοδικό Μέγαρο από τον Μακαριώτατο Πατριάρχη Βουλγαρίας και Μητροπολίτες μέλη της Ιεράς Συνόδου. Στο Συνοδικό Παρεκκλήσιο τελέστηκε Δοξολογία επί τη αφίξει του Οικουμενικού Πατριάρχου και στη συνέχεια στην Αίθουσα του Θρόνου του Συνοδικού Μεγάρου ακολούθησαν χαιρετισμοί των δύο Προκαθημένων.

Στην υποδοχή παρέστησαν, μεταξύ άλλων, οι Μητροπολίτες Βάρνας και Μεγάλης Πρεσλάβας κ. Ιωάννης, Νευροκοπίου κ. Σεραφείμ, Ρούσσε κ. Ναούμ, Βράτσης κ. Γρηγόριος και Βιδινίου κ. Παχώμιος, καθώς και οι Επίσκοποι Μελενίκου κ. Γεράσιμος, Αρχιγραμματέας της Ιεράς Συνόδου, και Μπρανίτσης κ. Ιωάννης. Παρόντες ήταν επίσης ο διευθυντής της Διεύθυνσης Θρησκευμάτων του Υπουργικού Συμβουλίου της Βουλγαρίας, Νικόλα Πετκόφ, και η Πρέσβης της Ελλάδας στη Βουλγαρία, Δέσποινα Κουκουλοπούλου.

Καλωσορίζοντας τον Οικουμενικό Πατριάρχη, ο Πατριάρχης κ.κ. Δανιήλ, στην προσφώνηση του, εξέφρασε τη χαρά της Εκκλησίας της Βουλγαρίας για την παρουσία του στους επετειακές εορτασμούς προς τιμήν του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στους δεσμούς της Εκκλησίας της Βουλγαρίας με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο χαρακτήρισε «Μητέρα Εκκλησία», από την οποία οι πρόγονοι των Βουλγάρων έλαβαν την Ορθόδοξη πίστη.

«Οι καρδιές μας είναι ανοιχτές για εσάς, με αδελφική αγάπη εν Χριστώ προς εσάς και την Αγία Εκκλησία της Κωνσταντινουπόλεως», ανέφερε χαρακτηριστικά, υπογραμμίζοντας ότι το Οικουμενικό Πατριαρχείο αποτελεί συγχρόνως την πρεσβυτέρα αδελφή και την Πρωτόθρονη Εκκλησία στην οικογένεια των κατά τόπους Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Ο Προκαθήμενος της Εκκλησίας της Βουλγαρίας εξέφρασε την ευχή η συνάντηση των δύο Πατριαρχών, στο πλαίσιο του εορτασμού της μνήμης του Αγίου Ιωάννη της Ρίλας, να αποτελέσει ακόμη μία μαρτυρία της ενότητας και της ομοφροσύνης στην πίστη των Πατέρων, ενισχύοντας τους αδελφικούς δεσμούς και τις σχέσεις μεταξύ των δύο Εκκλησιών.

«Ας γίνει αυτή η αδελφική συνάντησή μας, μέσα από τη μνήμη και την αγάπη μας εν Κυρίω, ακόμη μία μαρτυρία της ενότητάς μας και της ομοφροσύνης μας στην πίστη των πατέρων μας», τόνισε, ευχόμενος στον Οικουμενικό Πατριάρχη η παραμονή του στη Βουλγαρία να είναι γεμάτη από το φως και τη χαρά της εκκλησιαστικής κοινωνίας.

Από την πλευρά του, ο Παναγιώτατος, στην αντιφώνηση του, ευχαρίστησε τον Πατριάρχη κ.κ. Δανιήλ για την πρόσκληση και τη θερμή υποδοχή, επισημαίνοντας ότι μεταφέρει στην Εκκλησία της Βουλγαρίας την αγάπη της Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας και την εμπειρία που διαμόρφωσαν η θεία χάρη και οι αγώνες των προκατόχων του Οικουμενικού Θρόνου.

«Μεταφέρουμε μαζί μας την εμπειρία της Αγίας Μεγάλης του Χριστού Εκκλησίας, η οποία οικοδομήθηκε με την κοινή ενέργεια της θείας χάριτος και τους κόπους των σεβαστών προκατόχων μας, οι οποίοι μας παρέδωσαν αυτή την εμπειρία ανόθευτη και σταθερά πιστή στις ευαγγελικές επιταγές», ανέφερε.

Ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναφέρθηκε ιδιαίτερα στη σημασία της διαφύλαξης της πανορθόδοξης ενότητας, τονίζοντας ότι η ενότητα της Εκκλησίας δεν αποτελεί μια θεωρητική αρχή, αλλά ένα διαρκές ζητούμενο που απαιτεί πνευματικό αγώνα, υπομονή και έμπρακτη αδελφική αγάπη.

Μάλιστα, επαίνεσε τον Πατριάρχη κ.κ. Δανιήλ για τη στάση του από την πρώτη στιγμή της ανόδου του στον πατριαρχικό θρόνο, επισημαίνοντας ότι κατέβαλε προσπάθειες για τη διαφύλαξη της εκκλησιαστικής ενότητας σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη περίοδο για τις πανορθόδοξες σχέσεις.

«Εκτιμούμε και επαινούμε την καλή σας διάθεση. Συμμεριζόμαστε τα προβλήματα που σας απασχολούν και αποτελούν αντικείμενο συζήτησης και στην Ιεραρχία σας. Όλα αυτά συνιστούν υγιή στοιχεία της συνοδικής διάρθρωσης της Εκκλησίας, τα οποία λαμβάνουμε σοβαρά υπόψη, έχοντας ως υπέρτατο κριτήριο το συμφέρον ολόκληρης της Ορθοδοξίας», υπογράμμισε.

Ο Παναγιώτατος εξέφρασε, παράλληλα, την πεποίθηση ότι οι πρόσκαιρες δυσκολίες θα ξεπεραστούν και ότι οι Ορθόδοξες Εκκλησίες θα επανέλθουν σε πορεία κοινής συμπόρευσης και αδιατάρακτης ενότητας.

Τα εγκαίνια της έκθεσης «Άγιον Όρος στη Σόφια»

Αμέσως μετά την επίσημη υποδοχή στο Συνοδικό Μέγαρο, οι δύο Προκαθήμενοι μετέβησαν στο Εθνικό Μέγαρο Πολιτισμού της Σόφιας, όπου εγκαινίασαν τη μνημειώδη έκθεση «Άγιον Όρος στη Σόφια», αφιερωμένη στην αρχιτεκτονική των αγιορειτικών Μονών και στην καθημερινή ζωή των μοναχών.

Η έκθεση παρουσιάζει έργα του αείμνηστου Έλληνα ζωγράφου, αρχιτέκτονα, γλύπτη και παιδαγωγού Ευθυμίου (Μάκη) Βαρλάμη (1942–2016), καθώς και φωτογραφικά πορτρέτα μοναχών από το Αγιορειτικό Φωτογραφικό Αρχείο. Η διοργάνωση πραγματοποιείται υπό την αιγίδα και με τη συνεργασία της Ιεράς Μητροπόλεως Σόφιας και του Υπουργείου Εξωτερικών της Ελληνικής Δημοκρατίας.

Στον χαιρετισμό του, ο Οικουμενικός Πατριάρχης χαρακτήρισε την έκθεση σύμβολο της ενιαίας πνευματικής ταυτότητας της Ορθοδοξίας, η οποία προσκαλεί τους επισκέπτες να ανακαλύψουν τις κοινές πνευματικές και ηθικές αξίες των Ορθοδόξων λαών.

«Η έκθεση αυτή αποτελεί σύμβολο της ενιαίας πνευματικής ταυτότητας της Ορθοδοξίας. Μας καλεί να συνειδητοποιήσουμε το κοινό πνευματικό και ηθικό μας πρόσωπο, τον κοινό προσανατολισμό της εκκλησιαστικής μας ζωής, της ηθικής και του πολιτισμού μας. Είναι, επίσης, ένα μήνυμα προς ολόκληρο τον κόσμο ότι η Ορθοδοξία είναι φως και αλήθεια», ανέφερε.

Ο Παναγιώτατος εξήρε τον διαχρονικό πνευματικό και πολιτιστικό ρόλο του αγιορειτικού μοναχισμού, επισημαίνοντας ότι οι Ιερές Μονές του Αγίου Όρους αποτελούν τόπους σταυροαναστάσιμης ζωής, ταπείνωσης, υπακοής και αδιάλειπτης προσευχής.

Αναφερόμενος στον σύγχρονο τρόπο ζωής, που συχνά χαρακτηρίζεται από την επιδίωξη της απόκτησης και της υλικής κατοχής, υπογράμμισε ότι οι μοναχοί, με την απλότητα του βίου τους και τη λειτουργική αξιοποίηση της δημιουργίας, προσφέρουν μια ουσιαστική μαρτυρία σεβασμού προς την ακεραιότητα της κτίσης.

Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε, ακόμη, στη σημασία του Αγίου Όρους ως ζωντανού πνευματικού κέντρου, που προσφέρει παρηγοριά και προσανατολισμό στους ανθρώπους οι οποίοι αναζητούν απαντήσεις στα υπαρξιακά τους ερωτήματα.

«Το Άγιον Όρος συμβολίζει και διακηρύσσει με δύναμη την πρόσκληση: “Τὰ ἄνω φρονεῖτε, μὴ τὰ ἐπὶ τῆς γῆς”», ανέφερε, υπενθυμίζοντας ότι η αγιορείτικη παράδοση αποτελεί μαρτυρία αφιέρωσης στον Χριστό και διαρκούς αναζήτησης της πνευματικής διάστασης της ανθρώπινης ύπαρξης.

Από την πλευρά του, ο Πατριάρχης κ.κ. Δανιήλ αναφέρθηκε στους ιστορικούς δεσμούς του βουλγαρικού λαού με το Άγιον Όρος, οι οποίοι ανάγονται στους πρώτους αιώνες της βουλγαρικής ιστορίας και αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ορθόδοξης πνευματικότητας, της γραμματείας και του πολιτισμού της χώρας.

Όπως σημείωσε, το Άγιον Όρος υπήρξε διαχρονικά μέτρο αναφοράς για την Ορθοδοξία και πόλος έλξης για τους Βουλγάρους, ενώ εξακολουθεί να διαδραματίζει σημαντικό πνευματικό ρόλο και στη σύγχρονη εποχή.

«Σήμερα, όμως, το ίδιο το Άγιον Όρος έρχεται σε εμάς, στην πρωτεύουσά μας και στο Εθνικό Μέγαρο Πολιτισμού, μέσα από την έκθεση “Άγιον Όρος στη Σόφια”, η οποία περιλαμβάνει έργα του μεγάλου Έλληνα δημιουργού Ευθυμίου Βαρλάμη και φωτογραφίες από τη συλλογή του Αγιορειτικού Φωτογραφικού Αρχείου», ανέφερε.

Ο Πατριάρχης Βουλγαρίας υπογράμμισε ότι ο Άθως δεν αποτελεί απλώς ένα μουσείο του χριστιανικού παρελθόντος, αλλά ένα ζωντανό σχολείο πίστης. Εξήγησε ότι η σιωπή, η απομόνωση και η υπακοή στον μοναχικό βίο δεν συνιστούν απομάκρυνση από τον συνάνθρωπο, αλλά δρόμο πνευματικής καλλιέργειας και βαθύτερης αγάπης προς αυτόν.

Παράλληλα, σημείωσε ότι, μολονότι καμία έκθεση δεν μπορεί να υποκαταστήσει το προσκύνημα στο Άγιον Όρος, η τέχνη έχει τη δυνατότητα να μεταφέρει κάτι από την πνευματική ατμόσφαιρά του ακόμη και σε ανθρώπους που δεν έχουν τη δυνατότητα να το επισκεφθούν.

Η έκθεση περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, πορτρέτα μοναχών, αναδεικνύοντας το Άγιον Όρος πρωτίστως ως ζωντανή κοινότητα αφιερωμένη στον Θεό.

Ο επιμελητής της έκθεσης, Παύλος Τροχόπουλος, εξήγησε ότι στόχος του Ευθυμίου Βαρλάμη ήταν να αναδείξει την αρμονία της αγιορείτικης ζωής και να μεταφέρει τις αξίες της πίστης, της κοινοτικής ζωής, της πειθαρχίας, της υπακοής και της προστασίας του περιβάλλοντος στην καθημερινότητα των ανθρώπων.

Όπως τόνισε, τα έργα του δημιουργού λειτουργούν ως μέσο ειρήνης και συνεννόησης, ενώ απηύθυνε έκκληση προς τους δύο Πατριάρχες να στηρίξουν την προοπτική μετατροπής της έκθεσης σε ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό εγχείρημα ειρήνης για τα Βαλκάνια και τον κόσμο. Πρότεινε, μάλιστα, η συλλογή να παραμείνει μόνιμα στη Βουλγαρία, ως σταθερή έκθεση με τίτλο «Άγιον Όρος εκτός Αγίου Όρους».

Η εκτελεστική διευθύντρια του Εθνικού Μεγάρου Πολιτισμού, Ίγια Πετκόβα-Ανγκέλοβα, εξέφρασε τη χαρά της για τη φιλοξενία της έκθεσης στο πλαίσιο του φθινοπωρινού «Σαλονιού των Τεχνών», επισημαίνοντας ότι οι δημιουργίες του Βαρλάμη προσκαλούν τον επισκέπτη να αναζητήσει τις πνευματικές διαστάσεις του κόσμου του Αγίου Όρους και τις αξίες που προσδίδουν νόημα στην ανθρώπινη ζωή.

Η Πρέσβης της Ελλάδας στη Βουλγαρία, Δέσποινα Κουκουλοπούλου, χαρακτήρισε την έκθεση μια ευλογημένη αρχή για την ενίσχυση των πνευματικών δεσμών και της φιλίας μεταξύ των δύο χωρών. Υπογράμμισε ότι τα έργα του Βαρλάμη και τα φωτογραφικά πορτρέτα των Αγιορειτών προσφέρουν στο κοινό τη δυνατότητα να προσεγγίσει την οικουμενική κληρονομιά του Αγίου Όρους, η οποία αναπτύχθηκε μέσα από την κοινή ορθόδοξη παράδοση.

Η παρουσίαση του βιβλίου «Άγιον Όρος – Άθως και η Ορθόδοξη Οικουμένη»

Στο πλαίσιο της εκδήλωσης παρουσιάστηκε, επίσης, η βουλγαρική έκδοση του βιβλίου «Άγιον Όρος – Άθως και η Ορθόδοξη Οικουμένη», το οποίο εξετάζει την ιστορική και πνευματική πορεία των αγιορειτικών Μονών.

Την έκδοση παρουσίασε ο Γενικός Γραμματέας της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας, δρ Μάξιμος Χαρακόπουλος, ο οποίος υπογράμμισε ότι το Άγιον Όρος συνιστά κοινή πνευματική παρακαταθήκη των Ορθοδόξων και πολύτιμο σημείο αναφοράς για το μέλλον τους.

Ο ίδιος επισήμανε ότι το έργο, το οποίο επιμελήθηκε ο καθηγητής Κρίτων Χρυσοχοΐδης, μεταφράστηκε για πρώτη φορά από τα ελληνικά σε άλλη γλώσσα στη βουλγαρική, γεγονός που προσδίδει ιδιαίτερη σημασία στην παρουσίασή του στη Σόφια. Η μετάφραση πραγματοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Διακοινοβουλευτικής Συνέλευσης Ορθοδοξίας και με τη στήριξη των κοινοβουλίων της Ελλάδας και της Βουλγαρίας, ενώ τη μεταφραστική εργασία ανέλαβε ο καθηγητής Κύριλλος Παβλικιάνοφ.

Ο δρ Χαρακόπουλος ευχαρίστησε τους δύο Προκαθημένους για την παρουσία και την ευλογία τους, καθώς και την πρόεδρο της Βουλγαρικής Εθνοσυνέλευσης Μιχαέλα Ντότσοβα για την προσωπική υποστήριξή της στην έκδοση.

Παράλληλα, χαρακτήρισε τις αξίες της Ορθοδοξίας πεδίο αναφοράς για την ελευθερία και τη δικαιοσύνη, τονίζοντας ότι η κοινή πνευματική και πολιτιστική παράδοση μπορεί να συμβάλει στην ενίσχυση της συνεργασίας μεταξύ των βαλκανικών λαών.

Στο ίδιο πνεύμα, ο Βούλγαρος βουλευτής Τόμα Μπικόφ τόνισε ότι σε μια περίοδο γεωπολιτικών αναταράξεων και κρίσεων οι Ορθόδοξοι λαοί μπορούν να υπερασπιστούν αποτελεσματικότερα τις αξίες τους όταν δρουν από κοινού.

«Οι Ορθόδοξοι λαοί μπορούν να είναι ισχυροί και να υπερασπίζονται τις αξίες τους μόνο όταν είναι ενωμένοι», ανέφερε, επισημαίνοντας ότι η κοινή θρησκευτική και πολιτιστική παράδοση μπορεί να λειτουργήσει ως παράγοντας ενότητας και υπέρβασης των πληγών του παρελθόντος.

Ο ίδιος υπογράμμισε ακόμη ότι η Ελλάδα και η Βουλγαρία θα μπορούσαν να ωφεληθούν από περισσότερες αντίστοιχες πρωτοβουλίες, εκφράζοντας την ελπίδα η έκδοση να αποτελέσει αφετηρία για τη διοργάνωση επιστημονικού συνεδρίου με τη συμμετοχή ερευνητών από τις δύο χώρες και από άλλες Ορθόδοξες χώρες.

Η παρουσίαση της έκδοσης και η έκθεση αναδεικνύουν, με διαφορετικά μέσα, τη σημασία της πνευματικής κληρονομιάς του Αγίου Όρους ως κοινού τόπου συνάντησης, διαλόγου και πολιτιστικής δημιουργίας. Η έκθεση φιλοξενείται στον τρίτο όροφο του Εθνικού Μεγάρου Πολιτισμού και θα παραμείνει ανοιχτή στο κοινό έως τις 15 Νοεμβρίου 2026, καθημερινά από τις 11:00 έως τις 14:00 και από τις 16:00 έως τις 20:00.

Το υπόλοιπο πρόγραμμα της επίσκεψης

Αύριο, Κυριακή, 18 Οκτωβρίου 2026, οι δύο Προκαθήμενοι θα εκκλησιαστούν κατά την Πολυαρχιερατική Θεία Λειτουργία που θα τελεστεί στον Πατριαρχικό Καθεδρικό Ναό Αγίου Αλεξάνδρου Νιεύφσκι, στο τέλος της οποίας ο Πατριάρχης Βουλγαρίας θα προσφωνήσει τον Οικουμενικό Πατριάρχη, ο οποίος θα αντιφωνήσει. Στη συνέχεια ο Παναγιώτατος θα τελέσει τρισάγιο στον τάφο του αοιδίμου Πατριάρχου Βουλγαρίας κυρού Νεοφύτου, στον Ναό της Αγίας Κυριακής. 

Την Δευτέρα, το πρωί, θα τελεστεί το πανηγυρικό Πατριαρχικό Συλλείτουργο στην ιστορική Μονή Αγίου Ιωάννου της Ρίλας.

Αναλυτικά οι ομιλίες του Οικουμενικού Πατριάρχη και του Πατριάρχη Βουλγαρίας κατά την επίσημη υποδοχή του πρώτου στο Συνοδικό Μέγαρο της Εκκλησίας της Βουλγαρίας:

Ἀντιφώνησις

τῆς Α.Θ.Παναγιότητος

τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου

κ.κ. Βαρθολομαίου

κατὰ τὴν ἐπίσημον ὑποδοχὴν Αὐτοῦ

εἰς τὸ Συνοδικὸν Μέγαρον

τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Βουλγαρίας

(Σάββατον, 17 Ὀκτωβρίου 2026)

* * *

Μακαριώτατε Μητροπολῖτα Σόφιας καὶ Πατριάρχα πάσης Βουλγαρίας κ. Δανιήλ, Πρόεδρε τῆς Ἱερᾶς Συνόδου τῆς Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας τῆς Βουλγαρίας,

Τιμιώτατοι ἀδελφοὶ Ἱεράρχαι,

Εὐχαριστοῦμεν ἀπὸ καρδίας διὰ τοὺς φιλόφρονας λόγους τῆς Ὑμετέρας φίλης Μακαριότητος καὶ ἅπαντας διὰ τὴν θερμὴν ὑποδοχὴν ἡμῶν καὶ τῆς τιμίας Συνοδείας μας καὶ κατὰ τὴν παροῦσαν ἐπίσκεψίν μας εἰς τὸ Συνοδικὸν Μέγαρον τῆς κατὰ Βουλγαρίαν Ἁγιωτάτης Ἐκκλησίας. Εὐχαριστοῦμεν τὸν Τρισάγιον Θεόν, διότι διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν ἐπισκεπτόμεθα Ὑμᾶς καὶ κομίζομεν ἐκ τῆς Βασιλίδος τῶν Πόλεων τὴν εἰρήνην τοῦ Θεοῦ, τὴν πάντα νοῦν ὑπερέχουσαν, ὡς τὴν ἀπεθησαύρισεν εἰς τὴν Ἐκκλησίαν τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον, τὸ συντηροῦν καὶ συνέχον τὸ ἅπαν αὐτῆς.

Κομίζομεν τὴν ἐμπειρίαν τῆς Ἁγίας τοῦ Χριστοῦ Μεγάλης Ἐκκλησίας, ὡς τὴν συνδιεμόρφωσαν ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ καὶ οἱ κόποι τῶν σεπτῶν Προκατόχων ἡμῶν, οἱ ὁποῖοι τὴν παρέδωκαν εἰς ἡμᾶς ἀνόθευτον καὶ ἀμετακίνητον ἀπὸ τὰς Εὐαγγελικὰς ἐπιταγάς. Κομίζομεν ὅσα ζῶμεν ἀμεταλλάκτως ἐν Φαναρίῳ ἀπὸ τοὺς καρποὺς τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, ὡς τοὺς ἀπαριθμεῖ ὁ Οὐρανοβάμων Ἀπόστολος Παῦλος: «ἀγάπη[ν], χαρά[ν], εἰρήνη[ν], μακροθυμία[ν], χρηστότη[τα], ἀγαθωσύνη[ν], πίστι[ν], πρᾳότη[τα], ἐγκράτεια[ν]» (Γαλ. ε´, 22-23), καὶ τοὺς προσάγομεν εἰς τὸν κόσμον ἐπικαίρους καὶ ἑλκυστικοὺς διὰ τοὺς ἀνθρώπους τῆς σήμερον. 

Μεταφέρομεν, ἀδελφοί ἐν Κυρίῳ, τὸ θάλπος καὶ τὴν ἀγάπην τῆς πνευματικῆς Μητρός σας, ἕνεκεν ἀληθείας καὶ χρέους θυσίας, τὸ ὁποῖον ἐκληροδότησεν εἰς ἡμᾶς ἡ Ἐκκλησία κατόπιν μακρᾶς ἀναζητήσεως καὶ ἀγωνίας τῶν Θεοφόρων Πατέρων διὰ τὸ ἑκάστοτε αὔριον τῆς Ἐκκλησίας, «μέχρι καταντήσωμεν οἱ πάντες εἰς τὴν ἑνότητα τῆς πίστεως καὶ τῆς ἐπιγνώσεως τοῦ υἱοῦ τοῦ Θεοῦ, εἰς ἄνδρα τέλειον, εἰς μέτρον ἡλικίας τοῦ πληρώματος τοῦ Χριστοῦ» (Ἐφ. δ´, 13). 

Αὐτήν, λοιπόν, τὴν παμπληθῆ καὶ πολυποίκιλον θείαν χάριν περιάγομεν κατὰ τὰς ἱεραποδημίας ἡμῶν εἰς τὰς ἑκασταχοῦ κατὰ τόπους Ἐκκλησίας, διὰ νὰ ἐμπεδώσωμεν ἔτι καὶ ἔτι τὸ ἑνιαῖον τοῦ Σώματος τοῦ Χριστοῦ˙ διὰ νὰ διατρανώσωμεν τὸ ἀκατάτμητον τῆς Ἐκκλησίας˙ διὰ νὰ δηλώσωμεν τὴν καθολικότητά της˙ διὰ νὰ ἐμφανίσωμεν τὴν ἁγιότητά της, τῆς ὁποίας εἴμεθα πάντες κοινωνοὶ καὶ μέτοχοι.

Ὁ Ἀρχιεπίσκοπος Κωνσταντινουπόλεως – Νέας Ρώμης ἀποτελεῖ διαχρονικῶς τὸν ὁρατὸν καὶ ὑποστατὸν σύνδεσμον τῆς ἑνότητος τοῦ Κυριακοῦ Ἐκκλησιαστικοῦ Σώματος καὶ ἐν ταυτῷ τὸν ἐγγυητὴν αὐτῆς, κατὰ τὰς προνοίας τῶν Συνοδικῶς ἀποφθεγξαμένων θείων Πατέρων.  Ἔστω καὶ ἐὰν ἀκούωνται οἱ λόγοι οὗτοι ὡς θεωρήματα, ἀποτελοῦν εἰς τὴν πραγματικότητα τὴν ἀπαραίτητον στενὴν καὶ τεθλιμμένην ὁδὸν, τὴν ἀπάγουσαν εἰς τὴν ζωὴν τοῦ Χριστοῦ. Ἡ πίστις τῆς Ἐκκλησίας εὐτυχῶς δὲν εἶναι θεωρία, ἀλλὰ πρᾶξις, καὶ μάλιστα ἔμπονος. Αὐτὴν τὴν πολύπειρον γεῦσιν τῶν θείων θησαυρισμάτων τῆς Ἐκκλησίας μοιραζόμεθα μεθ᾽ ὑμῶν σήμερον. 

Αἱ ἐπισκέψεις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου εἰς τὰς κατὰ τόπους Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ δὲν διέπονται ὑπὸ ἀρχῶν ἀλλοτρίων τοῦ πρᾳέως καὶ ταπεινοῦ πνεύματος τοῦ Κυρίου ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ, καθὼς ὁ ἴδιος μᾶς ἐβεβαίωσεν «ὅτι πρᾷός ἐ[στ]ι καὶ ταπεινὸς τῇ καρδίᾳ» (πρβλ. Μτ. ια´, 29). Ἀγωνιῶμεν Γεθσημανίως καὶ συνεχόμεθα ὑπὸ πόθου διὰ τὴν ἄνευ κραδασμῶν καὶ ρηγματώσεων εἰρηνικὴν περιφρούρησιν τῆς πανορθοδόξου ἑνότητος. Βεβαίως, ὁ ἱστορικὸς πλοῦς τῆς Ἐκκλησίας ἐπιβεβαιοῖ τὴν δυσκολίαν τοῦ ἐγχειρήματος. Ἡ ἐκκλησιαστικὴ ἑνότης, ὅσον αὐτονόητος καὶ ἐὰν ὑπάρχῃ τόσον καὶ ζητούμενον καθίσταται. 

Ἡ Ἁγία τοῦ Χριστοῦ Μεγάλη Ἐκκλησία, ὡς φιλότεκνος Μήτηρ, προνοεῖ διαχρονικῶς διὰ τὴν ἐπανάταξιν τῶν διασαλεύσεων καὶ τῶν κατακερματισμῶν. Σεῖς, κάλλιον παντὸς ἑτέρου, ἔχετε γνωρίσει τὴν ἀγάπην, τὴν μακροθυμίαν, τὸ ἀμνησίκακον, τὸ εὐγενὲς καί, ἐν ἑνὶ λόγῳ, τὸ ὑπερβάλλον τῆς εὐσπλαγχνίας της. Ἐνθυμούμεθα ταῦτα διότι οὕτως διαγράφεται ἡ κοινὴ ἡμῶν πορεία εἰς τὸν ροῦν τοῦ βίου τῆς Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ. 

Μακαριώτατε καὶ προσφιλέστατε ἀδελφέ, ἀπὸ τῆς πρώτης ὥρας τῆς ἀναδείξεώς Σας εἰς τὴν πρωτοκαθεδρίαν τῆς κατὰ Βουλγαρίαν Ἐκκλησίας ἐδείξατε τὴν ἐπιμελῆ πρόθεσίν Σας διὰ τὴν περιφύλαξιν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ἑνότητος καί, μάλιστα, εἰς μίαν ἰδιαιτέρως εὐαίσθητον χρονικήν συγκυρίαν διὰ τὰ πανορθόδοξα πράγματα. Τιμῶμεν καὶ ἐπαινοῦμεν τὴν ἀγαθὴν διάθεσίν Σας. Γινόμεθα κοινωνοί τῶν προβληματισμῶν Σας καὶ τῶν ἐντὸς τῆς περὶ Ὑμᾶς σεβασμίας Ἱεραρχίας ζυμώσεων. Ταῦτα πάντα ἀποτελοῦν ὑγιῆ στοιχεῖα ἐντὸς τοῦ Συνοδικοῦ πολιτεύματος τῆς Ἐκκλησίας καὶ τὰ λαμβάνομεν σοβαρῶς ὑπ᾽ ὄψιν μας κατὰ τὴν στάθμισιν τοῦ μείζονος συμφέροντος ἁπάσης τῆς Ὀρθοδοξίας. 

Σᾶς διαβεβαιοῦμεν ὅτι ἠκολουθήσαμεν ἐν παντὶ τὴν ἡγιασμένην καὶ πεπατημένην ὁδὸν τῶν Πατέρων μας. Δὲν μετεκινήθημεν ποτὲ καὶ διὰ κανένα λόγον ἀπὸ τῶν μέχρι σήμερον παραδεδομένων. Ὅ,τι ἔπραττεν ἡ Ἐκκλησία πάντοτε, πράττομεν καὶ ἡμεῖς σήμερον. Προσευχόμεθα ἐκτενῶς τὸ Πνεῦμα τὸ Ἅγιον νὰ πληροφορήσῃ τὰς ἀγαθῶς προβληματιζομένας καρδίας διὰ τὴν ἀλήθειαν˙ νὰ φωτίσῃ τὸν νοῦν τῶν ἀγωνιώντων˙ νὰ εἰρηνεύσῃ τοὺς ἐπισφαλεῖς λογισμούς. Δὲν ἀφιστάμεθα ποτὲ καὶ δὲν παρεκκλίνομεν τῆς ἐκκλησιαστικῆς ὁδοῦ. Ἡμεῖς παραμένομεν ἀκλινεῖς καὶ ἀμετάθετοι μετὰ καιομένης καρδίας εἰς τὴν μετὰ Ἰησοῦ Χριστοῦ Ἀναστάσιμον πορείαν πρὸς Ἐμμαούς.

Ἔχομεν στερρὰν τὴν πεποίθησιν καὶ βεβαίαν τῆν ἐλπίδα ὅτι τὰ προσκαίρως δυσχερῆ παρελεύσονται καὶ ὅτι θὰ ἐπανέλθωμεν εἰς κοινὸν βηματισμὸν καὶ ἀπροβλημάτιστον ἑνότητα. Εὐστόχως καὶ ἐπικαίρως τὴν αὐτονόητον προϋπόθεσιν καὶ ἀξίαν τῆς ἑνότητος εἰς τὴν ἀλληλοπεριχώρησιν τῶν κατὰ τόπους Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν εἶχε περιγράψει ἡ ἀπάντησις τῆς κατὰ Ρωσσίαν Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ εἰς τὴν σχετικὴν περὶ τῶν σχέσεων τῶν Αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν Πατριαρχικὴν Ἐγκύκλιον τοῦ ἀοιδίμου Προκατόχου ἡμῶν Ἰωακεὶμ Γ´ ἐν ἔτει 1902: «Ἀλλὰ καὶ ἐν τῷ ἰδιαιτέρῳ αὐτῶν βίῳ ἑκάστη αὐτοκέφαλος ὀρθόδοξος Ἐκκλησία ὀφείλει ἵνα τηρῇ πάντοτε, ὡς ἄλλως τε καὶ νῦν τοῦτο γίνεται, τὴν μνήμην καὶ τὴν συναίσθησιν τῆς ἑαυτῆς πρὸς τὰς λοιπὰς ὀρθοδόξους Ἐκκλησίας ἑνότητος καὶ ὅτι μόνον ἐν τῇ μετ᾽ αὐτῆς κοινωνίᾳ καὶ συμφωνίᾳ ἔχει τὸ ἐχέγγυον τῆς ἀληθείας καὶ τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ παρίσταται ὡς Ἐκκλησία τοῦ Θεοῦ· ἀπολλύσα δὲ τὴν κοινωνίαν ταύτην καὶ τὴν ἑνότητα, κατ᾽ ἀνάγκην συναπολεῖται καὶ αὐτὴ καὶ ἀποξηρανθήσεται, ὥσπερ τὸ κλῆμα τὸ ἐκπεσὸν ἀπὸ τῆς ἀμπέλου.

Ὅθεν, ἡ τῆς ἀρχῆς ταύτης τῆς οἰκουμενικότητος διαρκὴς καὶ ἐνεργὸς ἐφαρμογὴ ἐν τῷ βίῳ καὶ τῇ ἐκκλησιαστικῇ πράξει καὶ ἡ ἐν τῇ ἰδίᾳ ἐκκλησιαστικῇ κοινωνίᾳ καλλιέργεια τοῦ αἰσθήματος τῆς ἀναγκαιότητος τῆς ἀρχῆς ταύτης, ἔστωσαν θέμα ἰδιαιτέρας φροντίδος τῶν πεπνυμένων προϊσταμένων τῶν ἐπὶ μέρους Ἐκκλησιῶν. Οὐκ εἰς μακρὰν δὲ ὁ ἀδιάπτωτος καὶ εἰλικρινὴς ζῆλος αὐτῶν ἄφθονον, πεποίθαμεν, προσκομιεῖ τὸν καρπὸν ἐν τῷ εὐλογημένῳ ἀγρῷ τῆς οἰκουμενικῆς ἑνότητος, ζωογονῶν ταὐτοχρόνως καὶ τὸν ἐκκλησιαστικὸν βίον ἑκάστης ἐπὶ μέρους Ἐκκλησίας, κοσμῶν τε τὴν πίστιν τῶν τέκνων αὐτῆς καὶ τελειῶν αὐτὰ ἐν τῇ ἐλπίδι τῆς αἰωνίου ζωῆς καὶ τῇ ἀμοιβαίᾳ ἀγάπῃ καὶ εἰς τὸν κόσμον δὲ ἅπαντα τὴν ἀλήθειαν καὶ τὴν δύναμιν τῆς ὀρθοδόξου τοῦ Χριστοῦ πίστεως ἐν πάσῃ αὐτῆς τῇ λαμπρότητι ἐκφαίνων»[1].   

Κατακλείοντες τὸν λόγον εὐχαριστοῦμεν καὶ πάλιν διὰ τὴν τιμητικήν πρόσκλησίν Σας, Μακαριώτατε, καὶ τὴν ἔκδηλον ἀγάπην πάντων ὑμῶν, καὶ προγευόμεθα τῆς χαρᾶς τῆς μεθ᾽ Ὑμῶν κοινωνίας κατὰ τὰς ἡμέρας αὐτάς, περιπτυσσόμενοι δὲ Ὑμᾶς φιλήματι Ἁγίῳ, διατελοῦμεν ἐν δοξολογίᾳ τοῦ Πατρὸς καὶ τοῦ Υἱοῦ καὶ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος. Ἀμήν!                  

_______

1. «Ἀπάντησις τῆς Ἐκκλησίας τῆς Ρωσσίας» εἰς τὴν «Πατριαρχικὴν καὶ Συνοδικὴν Ἐγκύκλιον τοῦ 1902» εἰς τὸ «Ἡ περὶ τῶν σχέσεων τῶν Αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καὶ περὶ ἄλλων γενικῶν ζητημάτων. Πατριαρχικὴ καὶ Συνοδικὴ Ἐγκύκλιος τοῦ 1902, αἱ εἰς αὐτὴν ἀπαντήσεις τῶν Ἁγίων Αὐτοκεφάλων Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν καὶ ἡ ἀνταπάντησις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου» (Ἐκ τοῦ Πατριαρχικοῦ Τυπογραφείου, Ἐν Κων/πόλει, 1904), σ. 26-27.

* *.*

Προσφώνησις τοῦ Μακαριωτάτου Πατριάρχου Σόφιας καὶ πάσης Βουλγαρίας κ.κ. Δανιὴλ  

κατὰ τὴν ἐπίσημον ὑποδοχὴν τῆς Α.Θ.Π. τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριάρχου κ.κ. Βαρθολομαίου,  

ἐπὶ τῇ συμπληρώσει 1150 ἐτῶν ἀπὸ τῆς γεννήσεως καὶ 1080 ἐτῶν ἀπὸ τῆς κοιμήσεως  

τοῦ ὁσίου Ἰωάννου τῆς Ῥίλας τοῦ Θαυματουργοῦ

(Σόφια 17 Ὀκτωβρίου 2026

Συνοδικὸν Μέγαρον)

Παναγιώτατε,

Σεβασμιώτατοι,

Θεοφιλέστατοι,

Ἐξοχωτάτη κυρία Πρέσβη τῆς Ἑλληνικῆς Δημοκρατίας εἰς τὴν Δημοκρατίαν τῆς Βουλγαρίας,

Σεβαστοὶ πατέρες,

Ἀγαπητοὶ ἐν Χριστῷ ἀδελφοί,

Περιποιεῖ τιμὴν καὶ ίδιαιτέραν χαρὰν δι’ ἡμᾶς νὰ Σᾶς ὑποδεχθῶμεν, Παναγιώτατε, καὶ πάλιν ἀνάμεσά μας ἀναφωνοῦντες τὸ «Ὡς εὖ παρέστητε!», διὰ νὰ συμμετάσχητε εἰς τὸν πανηγυρικὸν ἑορτασμὸν δύο σημαντικῶν διὰ τὴν ἡμετέραν κατὰ τόπον Ὀρθόδοξον Ἐκκλησίαν ἐπετείων, αἵτινες συνδέονται μὲ τὴν μνήμην τοῦ οὐρανίου προστάτου καὶ πρεσβευτοῦ ἁπάσης τῆς Βουλγαρίας, τοῦ ὁσίου ἐρημίτου τῆς Ῥίλας Ἰωάννου τοῦ Θαυματουργοῦ: τὴν συμπλήρωσιν χιλίων ἑκατὸν πεντήκοντα ἐτῶν ἀπὸ τὴν γέννησίν του καὶ χιλίων ὀγδοήκοντα ἐτῶν ἀπὸ τὴν μακαρίαν ὁσιακὴν κοίμησίν του. Ἡ ἀνωτάτη ἐκπροσώπησις τοῦ Οἰκουμενικοῦ Πατριαρχείου Κωνσταντινουπόλεως ἐν τῷ Ὑμετέρῳ σεπτῷ προσώπῳ κατ’ αὐτοὺς τούτους τοὺς ἑορτασμοὺς ἔχει μεγαλυτέραν σημασίαν δι’ ἡμᾶς καὶ καθιστᾷ τὴν χαράν μας ἀκόμη πληρεστέραν, διότι μαρτυρεῖ ἔτι διὰ μίαν ἀκόμη φορὰν ὅτι ὁ ὅσιος Ἰωάννης τῆς Ῥίλας εἶναι ταχὺς ἀντιλήπτωρ, θερμὸς πρὸς τὸν Θεὸν πρεσβευτὴς καὶ κόσμημα τῆς καθ’ ὅλου Ἐκκλησίας τοῦ Χριστοῦ.

Ὑποδεχόμεθα τὴν Ὑμετέραν Παναγιότητα, μαζὶ μὲ ὅλα τὰ ἐκλεκτὰ μέλη τῆς συνοδείας Σας, ὡς εὐπροσδέκτους καὶ λίαν ἀγαπητοὺς ἀδελφούς μας. Αἱ καρδίαι ἡμῶν εἶναι ἀνοικταὶ δι’ Ὑμᾶς, ἔμπλεαι ἀδελφικῆς ἐν Χριστῷ ἀγάπης πρὸς τὴν Ὑμετέραν Παναγιότητα καὶ πρὸς τὴν Μητέραν Ἐκκλησίαν τῆς Κωνσταντινουπόλεως, ἀπὸ τὴν ὁποίαν, κατὰ τοὺς μέσους χρόνους, οἱ πρόγονοι καὶ οἱ προκάτοχοί μας ἐδέχθησαν τὴν ἁγίαν, ἀμώμητον καὶ σωτήριον ὀρθόδοξον πίστιν. Πρὸς τὴν ἁγιωτάτην Ἐκκλησίαν Ὑμῶν, ἀποτελοῦσαν συνάμα τὴν πεφιλημένην πρεσβυτέραν ἀδελφὴν Ἐκκλησίαν, τὴν καὶ πρωτόθρονον ἐν τῇ οἰκογενείᾳ τῶν κατὰ τόπους Ὀρθοδόξων Ἐκκλησιῶν, μεθ’ ὧν συμμεριζόμεθα τὴν κοινὴν κλῆσιν καὶ τὸ καθῆκον νὰ διαφυλάττωμεν καὶ νὰ μαρτυρῶμεν τὴν ἑνότητα τῆς «ἅπαξ παραδοθείσης τοῖς ἁγίοις πίστεως» (Ἰούδ. 3). Συνηγμένοι ἐν ὀνόματι Χριστοῦ καὶ εἰς μνήμην τοῦ θαυμαστοῦ θεράποντός Του, Ἰωάννου τῆς Ῥίλας, πιστεύομεν ὅτι καὶ ὁ Χριστὸς ὁ Θεὸς εἶναι ἐν τῷ μέσῳ ἡμῶν, ὅπως ὁ ἴδιος μᾶς λέγει: «Οὗ γάρ εἰσι δύο ἢ τρεῖς συνηγμένοι εἰς τὸ ἐμὸν ὄνομα, ἐκεῖ εἰμι ἐν μέσῳ αὐτῶν» (Ματθ. 18,20). Εἴθε ἡ ἀδελφικὴ αὕτη συνάντησις, κατὰ τὴν ὁποίαν τιμῶμεν καὶ ἀπὸ κοινοῦ πανηγυρίζομεν τὴν μνήμην τοῦ ἁγίου καὶ ἐν ταὐτῷ ἐκφράζομεν τὴν ἐν Κυρίῳ ἀγάπην μας, νὰ ἀποτελέσῃ μίαν ἀκόμη μαρτυρίαν τῆς ἑνότητος καὶ τῆς ὁμοφροσύνης μας ἐν τῇ πίστει τῶν πατέρων μας, νὰ μᾶς ἐνισχύσῃ εἰς τὴν κατὰ Χριστὸν ζωὴν καὶ νὰ συσφίγξῃ ἔτι περισσότερον τοὺς ἁγνοὺς δεσμοὺς ἀδελφοσύνης καὶ φιλίας μεταξὺ τῶν ἁγίων Ὀρθοδόξων ἡμῶν Ἐκκλησιῶν.

Εὐχόμεθα αἱ προσεχεῖς ἡμέραι τῆς Ὑμετέρας ἐπισκέψεως εἰς τὴν Βουλγαρίαν νὰ εἶναι πλήρεις τοῦ φωτὸς καὶ τῆς χαρᾶς τῆς ἐν Χριστῷ κοινωνίας μας καὶ νὰ χαρίσουν εἰς Ὑμᾶς καὶ τὴν τιμίαν συνοδείαν Σας νέας, εὐχαρίστους καὶ φιλαδέλφους ἀναμνήσεις ἀπὸ τὸ κάλλος τῆς χώρας μας καὶ ἀπὸ τὴν εἰλικρινῆ, καθὼς καὶ ἐγκάρδιον φιλοξενίαν, ἐπὶ τῇ ὁποίᾳ διακρίνεται ὁ ὀρθόδοξος βουλγαρικὸς λαός.

Δέξασθε, Παναγιώτατε, Σεβασμιώτατοι καὶ Θεοφιλέστατοι, τὸν σταυρὸν καὶ τὰ ἐγκόλπια ταῦτα ὡς ταπεινὸν ἀντίδωρον τῆς Ὑμετέρας πρὸς ἡμᾶς ἀγάπης καὶ ὡς ἐνθύμιον τοῦ ἐφετινοῦ ἑορτασμοῦ τῆς μνήμης τοῦ ὁσίου καὶ θεοφόρου πατρὸς ἡμῶν Ἰωάννου τῆς Рίλας.

Ἡ εἰρήνη καὶ ἡ ἀγάπη τοῦ Κυρίου καὶ Σωτῆρος ἡμῶν Ἰησοῦ Χριστοῦ καὶ ἡ ἐν τῷ Παναγίῳ Πνεύματι κοινωνία εἴη μετὰ πάντων ἡμῶν!

Ὡς εὖ παρέστητε, Παναγιώτατε! Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου!

† ΔΑΝΙΗΛ

Пατριάρχης Βουλγαρίας

H αναδημοσίευση του παραπάνω άρθρου ή μέρους του επιτρέπεται μόνο αν αναφέρεται ως πηγή το ORTHODOXIANEWSAGENCY.GR με ενεργό σύνδεσμο στην εν λόγω καταχώρηση.

Ακολούθησε το ORTHODOXIANEWSAGENCY.gr στο Google News και μάθε πρώτος όλες τις ειδήσεις.